วิทยุสมัครเล่น e25extra

DIY สายอากาศขนาดเล็ก ติดต่อดาวเทียม

June 20, 2026 E25 Radio Amateur Extra

มาลองสร้างสายอากาศขนาดเล็ก น้ำหนักเบา เคลื่อนย้ายง่าย ใช้งานภาคสนาม สำหรับการติดต่อสื่อสารผ่านดาวเทียม สายอากาศแบบนี้ออกแบบมาสำหรับการใช้งาน 2 ย่านความถี่ (VHF/UHF) บน บูมเดียวกัน เพื่อความสะดวกในการจับถือ และติดตามสัญญาณ จากดาวเทียม

ความถี่ UHF 435.000 MHz กสทช.อนุญาต ให้ใช้เพื่อการรับเท่านั้น ส่งไม่ได้ ความยาว dipole 32.5 cm
ความถี่ VHF 145.900 MHz กสทช กำหนดให้ใช้ เพื่อการติดต่อดาวเทียม ความยาว dipole 98.5 cm

รูปมาจาก dxzone.com

รูปจาก sa555.blogspot.com เมื่อเทียบกับคนที่ถือ เป็นสายอากาศที่กระทัดรัดดี

สายอากาศย่าน VHF ใช้รูปแบบ Moxon แทนแบบ Dipole ความยาวของสายอากาศจะลดลงจาก 98.5 cm เหลือ 70 cm และ Moxon เปรียบเทียบได้กับ สายอากาศยากิ 2 element

สายอากาศย่าน UHF ใช้การเรียงตัวแบบสายอากาศยากิ 5 element

สายอากาศแบบนี้ จะมีจุด feed ที่ VHF Moxon เพียงจุดเดียว ส่วน UHF นั้นใช้หลักการ open-sleeve element ทำให้สะดวก ในการใช้กับวิทยุแบบมือถือ เครื่องเดียว ข้อดีอีกอย่างของ Moxon คือ จุดfeed มี impedance ใกล้เคียง 50 Ohm

แบบการสร้างสายอากาศ มีนักวิทยุสมัครเล่นหลายท่านออกแบบ และปรับปรุงไว้

Small Duoband-Antenna for 2 m and 70 cm by DK7ZB
Moxon 2m ,70cm dualband antenna by LY3LP
Dual Band Satellite Yagi by M1GEO
[EASY] How to Make a Moxon Antenna for Amateur Radio Satellite by PP5BC
Portable dual-band satellite มีหลายแบบ ตามขนาดลวด

รูปแบบและขนาดที่ LY3LP ออกแบบไว้ M1GEO ได้ลองทำตามแบบแล้ว พบว่า ค่า SWR ยังไม่ดีเท่าที่ควร จึงได้ปรับปรุง ด้วยการจำลองสายอากาศบนโปรแกรม MMANA-GAL เข้าอ่านรายละเอียดการปรับปรุงได้ที่ Dual Band Satellite Yagi by M1GEO ได้แบบสายอากาศที่ปรับปรุงใหม่แล้ว ดังนี้

สายอากาศนี้ ออกแบบไว้ที่ความถี่ 145.825 MHz และ 436.5 MHz ค่า SWR จากการจำลอง ต่ำกว่า 1.2:1 ทั้งสองย่าน

SM0TGU ได้ลองทำตาม แบบสายอากาศของ G1GEO และได้วัดค่า SWR จากอุปกรณ์จริง ได้ค่า SWR ย่าน UHF ดีกว่า VHF

แบบนี้เขาออกแบบมาให้ถอดประกอบได้

ทำแบบ Cross V/H ซะเลย

อุปกรณ์ที่ใช้

ท่อร้อยสายไฟสีขาว ขนาด 1/2 นิ้ว (18) ยาว 1 เมตร ราคา 23 บาท
ท่อร้อยสายไฟสีขาว ขนาด 3/4 นิ้ว (20) ยาว 1 เมตร ราคา 35 บาท
คลิปก้ามปู ขนาด 1/2 นิ้ว (18) 10 ชิ้น ต่อ ถุง ราคา 32 บาท
เทอร์มินอล ขั้วต่อสาย ราคา 15 บาท
ลวดเชื่อม จำนวน 4 เส้น มีขนาด 1.6 mm อยู่แล้ว ขอทดลองใช้ก่อน
ลวดอลูมิเนียม 4mm 1kg (35เมตร) ราคา 216 บาท

ปัญหาที่อาจจะต้องเจอ ความยาวลวดไม่ถึง 100 cm แก้ไขโดยใช้ เทอร์มินอล ขั้วต่อสาย มาต่อส่วนที่ขาด

เทอร์มินอล ขั้วต่อสาย ให้หาอันที่มีขนาดยาว หน่อย

เริ่มต้นด้วยการตัดลวด ตามขนาดที่ M1GEO ออกแบบ แนะนำให้ตัดเหลือไว้นิดหน่อย 2-3 mm แล้วค่อยใช้ตะไบ ตกแต่งให้ได้ขนาดพอดี จากนั้นใช้ปากกา กำหนดตำแหน่งจุดกึงกลาง ของแต่ละ element รวมไปถึงตัวคลิปก้ามปู หนีบท่อด้วย

Driven element ใส่ เทอร์มินอล ขั้วต่อสาย เข้าไป 2 อัน อยู่ห่างจากจุดกึ่งกลาง 0.5 cm

ใช้คีม ช่วยจับคลิปก้ามปู ไม่ให้ขยับ และ ตำแหน่งที่จะวาง element ลงไป

เราต้องเอา element ไปลนไฟให้ร้อน แล้วมาวางลงบนคลิปก้ามปู ใช้คีม 2 ตัว ช่วยในการจับ

เพื่อให้ทำงานได้สะดวก อาจจะวางคลิปก้ามปู ไว้ที่ขอบโต๊ะ หรือตำแหน่งใดก็ได้ ที่เราทำงานได้

Driven element ที่มี เทอร์มินัล ขั้วต่อสาย กดลงไปลึกนิดหน่อย แต่ระวังความร้อนจะทำให้คลิปก้ามปูผิดรูป แล้วค่อยมาตัดลวดตรงกลางออก เพื่อที่จะเชื่อมต่อกับสายนำสัญญาณ เทอร์มินัล ขั้วต่อสายแนะนำให้ใช้ตัวทดลอง มาลนไฟ ตัวจริง เอาไว้ติดทีหลัง

ทำไปจนเกือบเสร็จทุกอันแล้ว คิดได้ว่า ในช่วงทดลอง เราใช้ ยางมัด element ให้ติดกับ คลิปก้ามปู แล้วทดลองใช้ไปก่อน ยกเว้น Driven element

ตอนใช้ลวดลนไฟ แล้วมากดลงบน คลิปก้ามปู ให้ใช้ลวดเศษๆ ที่เหลือมาทำ เทอร์มินัล ขั้วต่อสาย ก็ด้วย ใช้ตัวทดลอง ของจริง ค่อยมาใช้ทีหลัง และติดด้วยกาว

ตำแหน่งวาง element ยาว 92 cm ใช้ความยาวเกือบสุดท่อ 1 เมตร ที่ซื้อมา

Driven element ตรงจุดที่จะต่อเข้ากับ เทอร์มินัล ขั้วต่อสาย ใช้ปากกาขีดตำแหน่งเอาไว้ แล้วตัด element ออกพอที่จะขันน๊อตได้ อีกด้านของ เทอร์มินัล จะใช้ต่่อสายนำสัญญาณ

ตอนนี้ รู้ปัญหา และแนวทางแก้ไข ในการสร้างแล้ว จะเริ่มสร้างตัวจริง ด้วยลวดอลูมิเนียมขนาด 4 mm การดัดและตัด จะทำได้ง่ายกว่า

เนื่องจาก ไม่ได้ใช้ ลวดขนาด 3.2mm แต่ใช้ 4mm จึงต้องมีการปรับแต่งเล็กน้อย

Element เดิมของ M1GEO

ปรับ element 8 driven element UHF ขยับออกห่าง driven element VHF นิดเดียว และลดความยาว ลงเล็กน้อย

SWR และ Gain เดิมของ M1GEO

ปรับใหม่ แตกต่างกันนิดหน่อย

วางลวดด้านข้าง ไม่ได้เพราะลวดใหญ่มาก เปลี่ยนเป็นวางด้านบนแทน

ผู้ขาย จะม้วนลวดเป็นวงกลม เราต้องรีดลวดให้ตรง โดยนำลวดไปวางไว้ระหว่างผ้าหนาๆ ใช้เท้าเหยียบ แล้วดึงลวดหลายๆรอบ

หลังจากทำเป็นร่องได้แล้ว ตอนนำลวดตัวจริงมาใส่ ต้องลนไฟอีกครั้งเพื่อให้ลวดลงได้พอดี

เทอร์มินัล ขั้วต่อสาย ขนาดพอดีกับลวด 4 mm ปลายด้านต่อกับสายนำสัญญาณ จะใช้วิธี ตะใบอลูมิเนียม ออกไป ส่วนหนึ่ง

สกรูก็ตัดปลายออกไปด้วย

ผลที่ได้ สามารถต่อสายนำสัญญาณ เข้าไปได้แล้ว

ตัดปีกของคลิปก้ามปูออก เวลาปรับแต่งสายอากาศ จะได้ทำได้สะดวก

ส่วนปลายของ VHF Moxon ระยะห่าง 15mm ใช้ตะเกียบ เป็นตัวคั่นระยะ

ได้เป็นต้นแบบ ตรง feed point ช่องว่างของ Moxon ไม่ค่อยแข็งแรง ต้องหาทางปรับปรุงให้ดีกว่านี้

SWR ของ VHF ได้ 1.25 วัดโดยยืนขึ้น ใช้แขนของเราจับสายอากาศ ชี้ไปด้านหน้า ได้ความสูงจากพื้น ประมาณ 1.5 เมตร

SWR ของ UHF ได้ 1.03

การติดต่อสื่อสาร ผ่านดาวเทียมวิทยุสมัครเล่น

June 18, 2026 E25 Radio Amateur Extra

ดาวเทียมดวงแรกของโลก มีชื่อว่า SPUTNIK 1 สหภาพโซเวียต (รัสเซีย) ส่งขึ้นวงโคจรเมื่อ 4 ตุลาคม 1957 ส่งสัญาณ Telemetry beacons <-- คลิกเพื่อฟังเสียง ที่ความถี่่ 20.005 MHz และ 40.002 MHz ลักษณะเป็น ทรงกลม เหมือนลูกบอล เส้นผ่านศูนย์กลาง 23 นิ้ว น้ำหนัก 190 ปอนด์

จากนั้น สหรัฐอเมริกา ส่งดาวเทียม Explorer 1 ขึ้นไป เมื่อ 31 มกราคม 1958

ด้านที่เกียวกับนักวิทยุสมัครเล่น มีการเริ่มโครงการ OSCAR (Orbiting Satellite Carrying Amateur Radio) ส่งดาวเทียม OSCAR1 ขึ้นไปเมื่อ 12 ธันวาคม 1961 ส่งสัญญาณรหัสมอร์ส ข้อความ HI HI ที่ความถี่ย่าน 2 m 144.983MHz Oscar 1 - First Amateur Satellite <-- คลิกเพื่อฟังเสียง

การส่งดาวเทียมวิทยุสมัครเล่น จะถูกฝากส่งไปพร้อมกับ การส่งดาวเทียมเพื่อการพาณิชย์ เข้าวงโครจร  Understanding Satellite Payloads

วงโคจรรอบโลก ของดาวเทียม มี 3 ระดับ
1. Low Earth Orbit (LEO) ความสูงจากพื้นโลก 160 to 2,000 km
2. Medium Earth Orbit (MEO) ความสูงจากพื้นโลก 5,000 to 20,000 km
3. Geostationary Orbit (GEO) ความสูงจากพื้นโลก 35,785 km
LEO, MEO, GEO: Comparing Earth’s Orbits
Low Earth Orbit: LEO Satellites & Speed
ดาวเทียมวิทยุสม้ครเล่น มักจะอยู่ที่วงโครจร Low Earth Orbit (LEO)

เกี่ยวกับการถ่ายทอดสัญญาณของดาวเทียม ขอยกตัวอย่างดาวเทียม Thaicom 6 ในรายละเอียดจะบอกว่า ดาวเทียมมีการถ่ายทอดสัญญาณ 2 ย่าน คือ C Band และ Ku Band / C Band มีสายอากาศ 2 ชุด C1 Beam หันทิศทางไปที่ ไทย พม่า ลาว เขมร มาเลยเซีย อินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ และอีกชุด C2 Beam หันทิศทางไป ทวีปอาฟริกา ส่วน Ku Beam ทิศทางเฉพาะ ไทย พม่า ลาว เขมร

สายอากาศ C1 Beam จะมี 12 transponders , C2 Beam จะมี 6 transponders ความถี่ Uplink 6 G Downlink 4 G  Thaicom 6 Provisional Frequency Plan

Transponders ก็คือ Repeater ดาวเทียมวิทยุสมัครเล่น มีTransponders 3 แบบ

Linear (Analog) Transponders อุปกรณ์ทวนสัญญาณบนดาวเทียมหรือสถานีวิทยุสื่อสารที่รับสัญญาณคลื่นวิทยุขาขึ้น (Uplink) ขยายความแรง แล้วแปลงความถี่เพื่อส่งสัญญาณคลื่นวิทยุขากลับ (Downlink) ลงมา โดยจะรักษารูปแบบความต่อเนื่องของสัญญาณเดิม (Analog) ไว้ทั้งหมด โดยไม่ทำการถอดรหัสสัญญาณ รองรับโหมด CW (รหัสมอร์ส), SSB (Single Sideband)
ดาวเทียมในกลุ่มนี้ Live Linear Satellites

FM Transponders ทำงานเหมือน Repeater ภาคพื้นดิน ส่งสัญาณ FM Voice ที่มี CTCSS เพื่อเข้าถึงทรานสปอนเดอร์ แล้วจะส่งสัญญาณ FM ที่ชัดเจนออกมาในความถี่ที่แตกต่างกัน
ดาวเทียมในกลุ่มนี้ Live FM Satellites

Digital Transponders: Used to relay digital data, APRS (Automatic Packet Reporting System), or store-and-forward messages

ความถี่ที่ใช้ติดต่อสื่อสารผ่านดาวเทียมวิทยุสมัครเล่น

2 Meters (VHF) Uplink: 145.850 - 146.000 MHz Downlink: 145.800 - 146.000 MHz
70 Centimeters (UHF):Uplink: 435.000 - 438.000 MHz Downlink: 435.000 - 438.000 MHz

BandPlan อเมริกา

BandPlan ไทย

BandPlan ไทยแบบละเอียด

ตัวอย่าง Live FM Satellites
SO-50 (Saudi-OSCAR 50):

Uplink 145.850 MHz, Downlink 436.795 MHz

ISS (International Space Station):

Voice Uplink 145.990 MHz (67.0 Hz PL Tone) | Downlink 437.800 MHz

Voice/SSTV Downlink 145.800 MHz | Packet Uplink/Downlink 145.825 MHz

ตัวอย่าง Popular Linear (SSB) Satellites

AO-7 (Amateur-OSCAR 7):

Uplink 432.125 - 432.175 MHz (LSB) | Downlink 145.925 - 145.975 MHz (USB)

FO-29:

Uplink 145.900 - 146.000 MHz (LSB) | Downlink 435.800 - 435.900 MHz (USB)

AO-73 (FUNcube-1):

Uplink 435.130 - 435.150 MHz (LSB) | Downlink 145.950 - 145.970 MHz (USB)

ก็ได้ใช้เป็นข้อมูลสำหรับไปออกแบบสายอากาศ ความถี่กลางๆ อยู่ที่ VHF 145.9 MHz UHF 436 MHz

การหาข้อมูลว่า ดาวเทียมดวงไหน ยังใช้งานได้ และมีนักวิทยุสมัครเล่น ใช้งานอยู่

AMSAT Live OSCAR Satellite Status Page
Live FM Satellites
Live Linear Satellites

The Doppler Effect

ปรากฏการณ์ดอปเปลอร์ ซึ่งตั้งชื่อตามนักวิทยาศาสตร์ คริสเตียน ดอปเปลอร์ คือการเปลี่ยนแปลงของความถี่และความยาวคลื่นของคลื่น (ในกรณีนี้คือคลื่นวิทยุ) ที่รับรู้โดยผู้สังเกตที่เคลื่อนที่สัมพันธ์กับแหล่งกำเนิดคลื่น ด้วยปรากฏการณ์ดอปเปลอร์ เมื่อดาวเทียมเคลื่อนที่เข้าหาตำแหน่งของคุณ สัญญาณของมันจะปรากฏว่ามีความถี่เพิ่มขึ้น และเมื่อมันเคลื่อนที่ออกไปจากคุณ สัญญาณของมันจะมีความถี่ลดลง

เสียงไซเรนของรถพยาบาล: ขณะที่รถพยาบาลกำลังวิ่งเข้ามาหาคุณ เสียงไซเรนจะดังแหลมสูงอย่างเห็นได้ชัด เมื่อรถพยาบาลวิ่งผ่านไปและออกไป เสียงไซเรนจะลดลงอย่างกระทันหัน

Doppler effect demonstration on RF, using a satellite pass สังเกตุความถี่บน Spectrum
Doppler Frequency Shift on CW Beacon

Ground Station - Doppler Shift Automation มีการปรับความถี่ตาม เสียงที่ได้ยิน จะไม่ค่อยเปลี่ยน
The Doppler effect in amateur radio satellites

Doppler Effect จะเห็นผลชัดเจน เมื่อดาวเทียมเคลื่อนที่ ผ่านเหนือสถานีของเรา ความถี่ด้านรับ จะต้องถูกปรับชดเชย ส่วนความถี่ด้านส่ง คงค่าเดิม ไม่เปลี่ยนแปลง

ถ้าดาวเทียมอยู่ขอบฟ้า มุม EL ต่ำๆ ไม่ค่อยมีผลกระทบกับ Doppler Effect

การปรับความถี่ด้านรับ ชดเชยจากผลของ Doppler Effect

สมมุติความถี่ Downlink 437.800 MHz เมื่อดาวเทียมเริ่ม มาอยู่ในตำแหน่งที่เราติดต่อได้ (AOS) ปรับความถี่ เพิ่ม 10 KHz ไว้ที่ 437.810 MHz แล้วปรับความถี่ลดลงเรื่อยๆ ตามการเคลื่อนที่ของดาวเทียม เมื่อดาวเทียมมาอยู่่เหนือสถานีของเรา ความถี่จะอยู่ที่ 437.800 MHz เมื่อดาวเทียมเคลื่อนที่ออกจากสถานีเรา ก็ลดความถี่ลงเรื่อยๆ ตำแหน่งสุดท้ายที่เราจะติดต่อดาวเทียมได้ (LOS) ความถี่จะอยู่ที่ 437.790 MHz ลดลงไป 10 KHz จากความถี่ Downlink

เครื่องขนาดใหญ่ IC-9700 Mode VFO ปรับความถี่ได้ละเอียด 1KHz
เครื่องมือถือ ID-51 มี Dial ในการปรับความถี่ ใช้งานได้สดวกมาก Mode VFO ปรับความถี่ได้ step ละ 5KHz
เครื่องมือถืออื่นๆ ให้ใช้วิธีตั้งความถึ่ ใน Memory จำนวน 5 ช่อง step ละ 5KHz

การตั้งช่อง Memory ดูเป็นแนวทาง

การหันสายอากาศติดตามดาวเทียม

เมื่อก่อนต้องไปดูข้อมูลในเว็บ https://www.n2yo.com/ หรือ http://amsat.org.ar/pass และอีกหลายๆ เว็บ

เพื่อติดตามการโคจรของดาวเทียม

ปัจจุบันเราใช้โทรศัพท์มือถือ ติดตั้ง App Look4Sat หรือ ISS Detector Satellite Tracker ช่วยในการหันสายอากาศ ให้ตรงกับการเคลื่อนที่ของดาวเทียม

ติดตั้งโทรศัพท์ กับ สายอากาศ ลักษณะนี้ เปิด App Look4Sat เลือกดาวเทียมที่จะติดตาม ถ้าเป็นโทรศัพท์รุ่นที่มี ฟังก์ชั่นเข็มทิศ การทำงานจะง่ายมาก จุดกลมทึบสีเหลือง คือตำแหน่งดาวเทียม ส่วนวงกลมและกากบาท สีแดง เป็นตำแหน่งและทิศทางของสายอากาศ เราจะต้องหันและยกสายอากาศ ให้ วงกลมแดง ไปทับ จุดกลมทึบสีเหลือง เป็นการชี้สายอากาศไปยังดาวเทียม

ถ้าต้องการระบบอัตโนมัติ
MINI Rotor หมุนสายอากาศดาวเทียม
Gpredict Software ติดตามดาวเทียม

หนังสือ The ARRL Satellite Handbook
Introduction to LEO satellites course by EA1PA

สายอากาศ VHF/UHF ติดต่อดาวเทียม

June 07, 2026 E25 Radio Amateur Extra

เมื่อนึกถึง การติดต่อสื่อสารผ่านดาวเทียม ของนักวิทยุสมัครเล่น เราจะเห็นภาพ นักวิทยุฯ ถือสายอากาศ ขนาดกระทัดรัด คอยเคลื่อนที่ หมุนซ้ายขวา ตามดาวเทียม

เป็นสายอากาศแบบ Yagi VHF 3E / UHF 7E น้ำหนักเบา ถอดประกอบได้ มี duplexer รวม VHF/UHF ออกมาเป็นสายนำสัญญาณเส้นเดียว ต่อเข้ากับ วิทยุแบบมือถือ บ้างก็เรียกสายอากาศชนิดนี้ว่า ARROW II Antenna

https://www.facebook.com/share/r/1B18sQgLWj/ สายอากาศ ARROW วิทยุ ICOM ID-52